Pojedynek sÄ…dowy w dawnej Polsce

Historia prawa wśród środków dowodowych stosowanych w średniowiecznym postępowaniu sądowym wymienia pojedynki sądowe. Na ziemiach polskich, według norm polskiego prawa pojedynki sądowe odbywały się jako ordalia – sądy boże, czyli jako środek dowodowy mający rozstrzygnąć prawdziwość twierdzeń jednej ze stron w procesie sądowym (celowo nie piszę karnym albowiem w średniowieczu nie rozróżniano bezprawia karnego od cywilnego). Taki rodzaj dowodu w procesie polskim występował najprawdopodobniej do XIV wieku. O tym rodzaju dowodu wspomina Najstarszy Zwód Prawa Polskiego (pojedynek pieszy na miecze albo kije), natomiast nie zna go już ustawodawstwo Kazimierza Wielkiego.

Aby pojedynek uznać za pojedynek sądowy, a tym samym środek dowodowy musiały być spełnione pewne przesłanki. Przede wszystkim pojedynek taki musiał odbywać się w ramach procedury sądowej. Jego ewentualny wynik miał faktycznie rozstrzygnąć o winie albo niewinności oskarżonego/pozwanego, z tym, że co jeszcze raz podkreślam, chodzi o ową winę/niewinność w znaczeniu ściśle procesowym, w ramach postępowania sądowego, a nie poza nim. Z tego względu tak istotne znaczenie będzie miało ustalenie czy dany pojedynek odbywał się jako czynność sądowa (wówczas mamy do czynienia z ordalium pojedynku sądowego), czy też nie.

Nadto pojedynek, aby być uznanym za ordalium musiał być czynnością sakralną. Jego istota miała sprowadzać się do wiary w interwencję sił nadprzyrodzonych (Boga), które zawsze pozwolą wygrać stronie, której stanowisko procesowe odpowiada faktycznemu stanowi rzeczy.

Istnieje pogląd, że pojedynki sądowe, tak jak i inne ordalia, miały pochodzenie germańskie. Jest to jednak zagadnienie dyskusyjne w nauce. W szczególności już A. Winiarz ustalił, że prawa słowiańskie wykształciły ten środek dowodowy jako instytucję rodzimą jeszcze w czasach pogańskich. Chociaż obrzędowa strona ordaliów oczywiście nosi na sobie znaczne piętno form germańskich.

This entry was posted on wtorek, Wrzesień 13th, 2011 at 10:57 am and is filed under Nauka i sztuka. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.